De vraag naar kritieke metalen zoals lithium, kobalt en zeldzame aardmetalen stijgt explosief. Ze zijn onmisbaar voor elektrische voertuigen, windturbines en batterijen. Toch haalt Europa het overgrote deel ervan uit het buitenland. ‘Veel mensen zijn tegen mijnbouw in hun directe omgeving‘, zegt Anouk Borst, geoloog aan de KU Leuven.
Er zijn wel degelijk afzettingen van kritieke metalen in Europa, zoals lithium, koper en kobalt. Maar kunnen we daarmee onafhankelijk worden van import uit andere continenten? ‘Dat denk ik niet’, zegt Anouk Borst.
Als geoloog verbonden aan de KU Leuven en het Afrika Museum bestudeert ze wereldwijd kritische metaalafzettingen. ‘Projecten lopen steeds tegen dezelfde problemen aan, en dat is meestal de publieke opinie.’
‘In Servië zijn er gigantische lithiumvoorraden, maar de oppositie is enorm’, zegt Borst. Angst, wantrouwen en veel misinformatie over de milieu-impact spelen een rol. In Portugal is ‘lithium’ zelfs bijna een toxisch woord geworden.
‘Mensen associëren het meteen met vervuiling, wat niet altijd terecht is. Met de juiste technieken en milieumaatregelen kan lithium op een duurzame manier gewonnen worden.’
Met innovatieve Europese technologie en strenge milieunormen loont het soms meer om in andere werelddelen projecten te ontwikkelen, dan om zelf op suboptimale Europese locaties te beginnen graven.
Anouk Borst, geoloog KU Leuven
Belgische mijnen
Soms klinkt de roep om ook in eigen land naar kostbare grondstoffen te delven. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez opperde onlangs dat oude Waalse mijnen daarvoor misschien weer open zouden kunnen. Borst plaatst daar duidelijke kanttekeningen bij.
‘In België is er absoluut geen potentieel voor zeldzame aardmetalen. Voor fosfaten wel, maar dat is wat anders. Historisch hadden we vooral kolenmijnen en een beetje zink en lood. Het zou geen verstandige investering zijn om die opnieuw te openen, gezien de lage concentraties en de verwachte weerstand.’
Buiten Europa
Volgens Borst moet Europa vooral samenwerken en slim kiezen waar het wél loont om te delven. ‘Kijk naar geologisch geschikte plekken binnen de EU en investeer in afzettingen met gunstige mineralogie die economisch rendabel kunnen zijn.’
Maar soms is het simpelweg beter en efficiënter om te investeren in duurzame mijnbouw buiten Europa, zoals in Afrika of Zuid-Amerika. ‘Met innovatieve Europese technologie en strenge milieunormen loont het soms meer om in andere werelddelen projecten te ontwikkelen, dan om zelf op suboptimale Europese locaties te beginnen graven.’
Er wordt wereldwijd bezuinigd op dure opleidingen zoals aardwetenschappen. Zonder expertise blijft elk plan steken in goede bedoelingen.
Anouk Borst, geoloog KU Leuven
Meer circulariteit
Met de Europese Critical Raw Materials Act wil de EU hoe dan ook in 2030 minstens 40 procent van de kritieke metalen zelf verwerken en 10 procent zelf produceren. ‘Dat is verstandig’, zegt Borst. ‘Maar daarnaast is er ook veel potentieel in de rest van de keten: verwerking en recyclage.’
Producten moeten zo ontworpen worden dat ze makkelijker te demonteren en te hergebruiken zijn. ‘Vandaag verdwijnen veel kostbare metalen in afgedankte producten naar de schroothoop omdat onderdelen vastgelijmd of onbereikbaar zijn. Dat moet beter kunnen.’
Innovatie en experts
Een ander punt is innovatie, vindt Borst. ‘We moeten nieuwe producten ontwikkelen die minder afhankelijk zijn van bepaalde aardmetalen. Helemaal zonder kan meestal niet. Vaak is die technologie er al, maar ontbreekt het geld om op te schalen. Daar kan beleid het verschil maken, met extra ondersteuning.’
Ze ziet ook een dreigend probleem dat weinig wordt besproken: het gebrek aan goed opgeleide geologen en ingenieurs. ‘Er wordt wereldwijd bezuinigd op dure opleidingen zoals aardwetenschappen. In Amsterdam wil men de hele opleiding zelfs schrappen. Terwijl er juist nu mensen met geologische kennis nodig zijn om grondstoffen verantwoord te winnen. Zonder expertise blijft elk plan steken in goede bedoelingen.’