Na jaren van focus op mensgericht en verbindend leiderschap winnen autoritaire leiders opnieuw terrein. Die maatschappelijke verschuiving heeft ook gevolgen voor de bedrijfswereld, zegt businessfilosoof Jochanan Eynikel. ‘Leiders staan voor cruciale keuzes die bepalen of ze mensen blijven verbinden, of vervallen in angstcultuur en volgzaamheid.’
De afgelopen decennia schoof de bedrijfswereld steeds verder op richting mensgericht leiderschap. Vooral in de jaren 2010 verloor het klassieke, autoritaire leiderschapsmodel aan populariteit. Werknemers vroegen meer inspraak, autonomie en zingeving.
Zelfsturende teams werden de norm. Denk aan het invloedrijke boek Reinventing Organizations van de Belgische auteur Frédéric Laloux, dat bedrijven aanmoedigt hun structuur te herdenken rond vertrouwen, transparantie en zelfsturing.
‘Silicon Valley met zijn innovatieve techbedrijven en progressieve bedrijfsculturen gold lange tijd als lichtend voorbeeld’, zegt Jochanan Eynikel, businessfilosoof bij ETION, het forum voor geëngageerd ondernemen.
In die context groeide verbindend leiderschap uit tot het ideaal: gericht op samenwerking, menselijke verbinding en een betekenisvolle werkomgeving.
Terug naar hard leiderschap?
Vandaag lijkt dat mensgerichte model minder vanzelfsprekend. Wereldwijd groeit de steun voor autoritair leiderschap, zowel in de politiek als in de samenleving.
‘Uit onderzoek, onder meer van de VRT, blijkt dat bijna één op de drie Vlamingen openstaat voor een leider die zich niets aantrekt van verkiezingen’, zegt Eynikel. ‘En wereldwijd tellen we voor het eerst in twintig jaar opnieuw meer autocratische dan democratische regimes.’
Die maatschappelijke trend sijpelt ook stilaan door naar de bedrijfswereld, al is de impact voorlopig beperkt. ‘In de VS, waar veel trends ontstaan, zie je techleiders als Elon Musk en Peter Thiel steeds vaker flirten met autoritaire ideeën. De vraag is of die mentaliteit ook naar Europa overwaait.’
In autoritaire bedrijven verdwijnen creativiteit en openheid naar de achtergrond.
Jochanan Eynikel, businessfilosoof bij ETION
Bedreiging voor innovatie
Wat als autoritair leiderschap ook hier terrein wint in bedrijven? Volgens Eynikel zijn de risico’s aanzienlijk.
‘In autoritaire omgevingen gaan werknemers zich focussen op het pleasen van hun leidinggevende, in plaats van het belang van de organisatie. Creativiteit, samenwerking en openheid verdwijnen naar de achtergrond. Fouten worden verzwegen, informatie wordt achtergehouden uit angst voor sancties.’
Vooral diverse teams, waar innovatie en samenwerking cruciaal zijn, krijgen het moeilijk in een autoritaire cultuur. ‘Mensen durven geen kritiek meer te geven, expertise blijft onbenut, leiders horen alleen nog wat ze willen horen.’
Volgens Eynikel leidt zo’n ‘goednieuwsshow’ niet tot betere beslissingen, maar juist tot gevaarlijke blinde vlekken.
Verbindend leiderschap blijft relevant
Toch betekent de opmars van autoritair leiderschap niet dat verbindende leiders de strijd verliezen. Zolang er geen zware economische of arbeidsmarktcrisis uitbreekt, blijft de vraag naar inspraak, zingeving en een positieve werkcultuur groot.
‘Bedrijven die investeren in een sterke, menselijke bedrijfscultuur met ruimte voor dialoog en betrokkenheid, onderscheiden zich net in een wereld waar elders de roep om autoriteit luider klinkt’, zegt Eynikel.
Verbindend leiderschap blijft volgens hem een krachtig tegengewicht, zeker in organisaties waar teamwerk, transparantie en betrokkenheid zich al jarenlang bewijzen.
In onzekere tijden groeit de verleiding om te kiezen voor dominante, autoritaire leiders.
Jochanan Eynikel, businessfilosoof bij ETION
Tijdelijk nut van autoriteit
Eynikel erkent wel dat autoritair of directief leiderschap in crisissituaties soms noodzakelijk is. ‘Tijdens de coronapandemie was er brede steun voor snelle en ingrijpende beslissingen. Op zo’n moment primeert duidelijkheid boven inspraak.’
Maar die steun is tijdelijk. ‘Zodra de acute dreiging verdwijnt, verwachten mensen opnieuw betrokkenheid en overleg.’
Blijft de balans behouden?
De toekomst van leiderschap wordt bepaald door de maatschappelijke context én de wendbaarheid van leiders, zegt Eynikel. ‘In onzekere tijden groeit de verleiding om te kiezen voor dominante, autoritaire leiders.’
Toch ziet hij ook kansen voor verbindende leiders die stabiliteit, visie en menselijke warmte combineren. ‘Wie zich niet laat meeslepen door de roep om autoriteit, maar trouw blijft aan de waarden die werken — vertrouwen, openheid en samenwerking — heeft vandaag een unieke kans om zich positief te onderscheiden.’